HỒ CHÍ MINH – NHÀ VĂN HÓA KIỆT XUẤT

Thế giới nói đến Hồ Chí Minh – Anh hùng giải phóng dân tộc, Nhà văn hóa kiệt xuất của Việt Nam là một trong số ít nhân vật trong lịch sử trở thành một bộ phận của huyền thoại ngay khi còn sống. Nhà thơ Ôxip Manđenxtam (Nga) đã nhận xét về Hồ Chí Minh như sau: “Từ Nguyễn Ái Quốc tỏa ra một nền văn hóa không phải văn hóa Châu Âu, mà có lẽ là nền văn hóa của tương lai…Dân tộc Việt Nam là một dân tộc giản dị và lịch sự. Qua cử chỉ cao thượng, tiếng nói trầm lắng của Nguyễn Ái Quốc, tôi thấy được ngày mai, thấy được viễn cảnh trời yên bể lặng của tình hữu ái toàn thế giới bao la như đại dương” (Ôxip Manđenxtam: Thăm một chiến sĩ quốc tế cộng sản – Nguyễn Ái Quốc, báo Đốm lửa, số 39, tháng 12-1923). Trong một lần gặp gỡ với Nguyễn Ái Quốc, họa sĩ người Thụy Điển là Erich Giôhanxon cũng có nhận xét: “Cử chỉ văn hóa và thân mật của Người có thể trở thành lãnh tụ không phải bằng một cái gì bề ngoài mà bằng học thức, bằng trí tuệ của Người” (Hồ Chí Minh – Biên niên tiểu sử, Nxb. Thông tin lý luận, Hà Nội, 1992, t.1, tr.232).

Hồ Chí Minh là trường hợp hiếm thấy mà Nghị quyết UNESCO ghi nhận: Vừa là Anh hùng giải phóng dân tộc, vừa là Nhà văn hóa lớn. Các mảng lớn của khoa học nhân văn như triết học, sử học, văn chương, nghệ thuật, giáo dục, báo chí…đều có mặt trong sự nghiệp văn hóa của Hồ Chí Minh; sự nghiệp ấy được coi là một “hành trình văn hóa” của Người bắt nguồn từ truyền thống văn hóa dân tộc đến tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, mà thực chất là Người đi từ chủ nghĩa yêu nước chân chính tới chủ nghĩa cộng sản.

Trước khi rời Tổ quốc ra đi tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã được hấp thụ vốn văn hóa gia đình, quê hương, dân tộc. Từ vùng quê làng Chùa, làng Sen, mở rộng ra là quê hương Nghệ Tĩnh, qua kinh đô Huế…mỗi nơi đều có nét văn hóa khác nhau, nhưng điểm tương đồng là tất cả đều sáng ngời truyền thống yêu nước, dân chủ, cộng đồng và nhân văn. Đây chính là nền tảng, là yếu tố nội sinh giúp Hồ Chí Minh dân tộc hóa những tinh hoa văn hóa được tiếp nhận từ bên ngoài và không bao giờ bị hòa tan trong bất cứ một nền văn hóa nào khác. Những tri thức và các yếu tố văn hóa trong con người Hồ Chí Minh là hết sức phong phú, đa dạng, mà trước hết Người chính là một chủ thể sáng tạo văn hóa. Người để lại cho dân tộc ta và nhân loại một giá trị văn hóa phong phú, cao đẹp, trong sáng và đậm đà tư tưởng nhân văn như chính cuộc đời Người.

Người là nhà thơ, nhà văn lớn của dân tộc. Văn thơ Người mang tính chiến đấu cao, triệt để chống mọi thứ tham tàn, bạo ngược. Thơ văn Người phản ánh nội tâm của Người và không vắng bóng con người với khát vọng giải phóng, tự do, công lý, cơm áo, hòa bình. Cái đẹp của thiên nhiên, của con người và của cuộc sống hòa quyện trong thơ của Hồ Chí Minh thành sức mạnh cổ vũ lớn lao, hướng con người tới chân, thiện, mỹ. Thơ, văn của Người mang hơi thở của dân tộc và thời đại, trăn trở với vận mệnh của các dân  tộc bị áp bức và số phận đau khổ của con người. Với rất nhiều thể loại như văn chính luận, truyện ký, kịch, tiểu phẩm…Hồ Chí Minh đã thể hiện nhiều yếu tố mới, hiện đại cả nội dung tư tưởng, hình thức nghệ thuật, phương pháp, phong cách ngôn ngữ…

Người là bậc thầy của báo chí cách mạng Việt Nam. Người nhận thức đúng đắn, đầy đủ vai trò của báo chí thể hiện ngay từ giai đoạn năm 1919, khi nhận định về các tờ báo lớn của Pháp, Người nói: “ trong tất cả những tờ báo Pháp, chỉ có tờ Dân chúng, cơ quan của Đảng Xã hội Pháp là đã in những lời yêu cầu của Việt Nam” (Trần Dân Tiên: Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch. Nxb. Sự thật, Hà Nội, 1975, tr34).

Hồ Chí Minh viết báo là để có điều kiện truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin về Việt Nam; bóc trần những tội ác của thực dân Pháp ngay ở Pari; thức tỉnh tâm hồn những người mất nước, định hướng và thôi thúc họ đứng lên làm cách mạng. Người sáng lập ra tờ báo Le Paria (Người cùng khổ) vào tháng 4/1922; đây là một tờ báo nói lên tiếng nói của người dân nước thuộc địa, vừa hiên ngang tiến công kẻ thù hung bạo ngay tại hang ổ, vừa tỏa rộng sức mạnh cổ vũ, đoàn kết nhân dân thuộc địa dưới ngọn cờ của giai cấp vô sản để lật đổ ách thống trị thực dân. Báo Le Paria là một luồng gió mới thổi đến nhân dân các nước bị áp bức.

Ngoài tờ Le Paria, Hồ Chí Minh còn sáng lập hoặc tham gia viết bài cho các tờ báo như: Báo Thanh niên (6/1925), Công nông (12/1926), Lính cách mạng (12/1927), Việt lập (8/1941). Tính từ bài đầu tiên “Vấn đề dân bản xứ” đăng trên báo Nhân đạo (2/8/1919) đến bài cuối “Nâng cao trách nhiệm chăm sóc và giáo dục thiếu niên nhi đồng” đăng báo Nhân dân (1/6/1969), Người đã viết trên 1.500 bài có ký bút danh và hàng trăm bài đang xác minh.

Hồ Chí Minh là người đặt nền móng và mở đường cho việc vận dụng lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin và phương pháp lịch sử, phương pháp logic để nghiên cứu các lĩnh vực thuộc khoa học nhân văn. Người còn khởi xướng các phong trào xây dựng “Đời sống mới”, “Tết trồng cây”, “Kháng chiến hóa văn hóa, văn hóa hóa kháng chiến”… mà kết quả văn hóa là làm cho con người phải suy tư trăn trở và phải thôi thúc hành động cho những gì tốt đẹp hơn. Hồ Chí Minh là nhà hoạt động chính trị đồng thời là nhà thơ; là chiến sĩ cách mạng nhưng thanh thản, ung dung, thư thái như một triết gia, mềm dẻo nhưng rất kiên quyết; cao cả nhưng lại thiết thực, gần gũi, quan tâm từ cái nhỏ đến cái lớn; hài hước, không nghi thức mà cũng rất nghiêm chỉnh, lạc quan yêu đời…Do đó, Người có sức thu hút mạnh mẽ, có khả năng cảm hóa đặc biệt đối với mọi người. Cũng chính yếu tố văn hóa luôn tỏa sáng trong con người Hồ Chí Minh đã giúp Người trở thành tấm gương sáng ngời trên con đường phát triển văn hóa của xã hội xã hội chủ nghĩa, đúng như câu nói của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng: “Đổi mới và văn hóa quan hệ mật thiết với tư tưởng Hồ Chí Minh như hình với bóng” (Phạm Văn Đồng: Văn hóa và đổi mới, Nxb. CTQG, HN, 1994, tr.48).

Ngày nay, mặc dù Chủ tịch Hồ Chí Minh – vị lãnh tụ muôn vàn kính yêu của dân tộc đã đi xa, nhưng trong suốt chặng đường vừa qua, tư tưởng của Người trong đó có tư tưởng về lĩnh vực văn hóa đã trở thành ngọn cờ dẫn dắt cách mạng nước ta đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác. Tư tưởng Hồ Chí Minh sẽ còn tiếp tục soi đường cho Đảng và nhân dân ta trên con đường thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Tư tưởng Hồ Chí Minh sẽ mãi mãi sống với chúng ta vì đã thấm sâu vào quần chúng nhân dân. Qua thực tiễn cách mạng, tư tưởng Hồ Chí Minh ngày càng tỏa sáng, chiếm lĩnh trái tim, khối óc của hàng triệu, hàng triệu con người./.

 

ThS Nguyễn Thị Thu Huyền

Giảng viên Khoa Lý luận cơ sở