GÓP PHẦN TÌM HIỂU TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ TỰ PHÊ BÌNH VÀ PHÊ BÌNH

Tự phê bình và phê bình là quy luật phát triển của Đảng ta, là nguyên tắc, chế độ thường xuyên trong sinh hoạt đảng. Thực chất tự phê bình và phê bình chính là giải quyết mâu thuẫn trong nội bộ tổ chức Đảng dựa trên nền tảng Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cương lĩnh, đường lối, nguyên tắc và điều lệ của Đảng, nhằm làm cho Đảng ngày càng vững mạnh hơn, thực sự xứng đáng là hạt nhân lãnh đạo hệ thống chính trị, lãnh đạo xã hội.

Trong giai đoạn cách mạng mới hiện nay, khi Đảng ta đang chủ trương tăng cường  đổi mới, xây dựng và chỉnh đốn đảng thì vấn đề nghiên cứu, tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh  về tự phê bình và phê bình  là việc làm cần thiết của mỗi cán bộ, đảng viên. Vấn đề tự phê bình và phê bình đã được Hồ Chí Minh đề cập rất sâu sắc trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” và nhiều bài viết cho chuyên mục Sửa đổi lối làm việc của báo Sự thật, trong các bài viết đề cập đến vấn đề đạo đức cách mạng, và trong hầu hết các bài nói, bài viết về xây dựng Đảng. Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, tự phê bình và phê bình không những là vũ khí, là “luật” trong xây dựng tổ chức mà còn được nâng lên tầm nghệ thuật trong công tác xây dựng Đảng.

Theo Hồ Chí Minh: Phê bình là nêu ưu điểm và vạch khuyết điểm của đồng chí mình. Tự phê bình là nêu ưu điểm và vạch khuyết điểm của bản thân mình. Tự phê bình và phê bình phải đi đôi với nhau. Điều đó có nghĩa là tự phê bình và phê bình không phải chỉ vạch ra khuyết điểm mà phải nêu cả ưu điểm; nêu ưu điểm trước, vạch khuyết điểm sau; nêu ưu điểm và vạch khuyết điểm phải đi đôi với nhau, không coi nhẹ ý nghĩa của một mặt nào. Điều đó biểu hiện rõ tính nhân văn, tính khoa học và nét đặc sắc trong quan niệm về tự phê bình và phê bình của Hồ Chí Minh.

Trong tổ chức và sinh hoạt của Đảng, tự phê bình và phê bình có vị trí, ý nghĩa hết sức quan trọng. Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: Đảng là một thực thể chính trị xã hội, Đảng tồn tại thông qua đội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảng. Đảng viên có tốt, chi bộ mới tốt và Đảng mới vững. Vì vậy, tự phê bình và phê bình đối với cán bộ, đảng viên hàng ngày là rất thiết thực, thường xuyên, bám sát trong mỗi hoạt động và không thể thiếu trong nếp sống “văn minh Cộng sản”; là vũ khí sắc bén cần thiết cho sự tiến bộ, trưởng thành của mỗi cán bộ, đảng viên như cơm ăn, nước uống, như không khí để thở hàng ngày. Người yêu cầu mỗi cán bộ, đảng viên: “luôn luôn tự kiểm điểm, tự phê bình, những lời mình nói, những việc mình đã làm…”,  phải “hoan nghênh người khác phê bình mình”.

Thứ tự, phương pháp tự phê bình và phê bình là: nêu ưu điểm, vạch khuyết điểm của mình trước và nêu ưu điểm, vạch khuyết điểm của đồng chí mình sau; tự phê bình và phê bình phải trên tinh thần xây dựng, người có khuyết điểm cũng là đồng chí mình chứ không phải kẻ thù hay đối địch. Cho nên, một mặt là để sửa chữa cho nhau, một mặt là để khuyến khích nhau, “bắt chước” nhau, cùng tiến bộ mãi. Những biểu hiện tiêu cực như: chỉ thiên về vạch khuyết điểm của người khác để tìm cách hạ bệ nhau, làm giảm uy tín của nhau, chỉ nhấn mạnh ưu điểm khi “phê bình cấp trên” theo kiểu tâng bốc, nịnh hót… thực chất là biểu hiện cơ hội trong tự phê bình và phê bình, hoàn toàn trái với tư tưởng Hồ Chí Minh về tự phê bình và phê bình.

Hồ Chí Minh chỉ rõ: tự phê bình và phê bình là phương tiện quan trọng nhất để xây dựng, củng cố sự đoàn kết thống nhất trong Đảng. Đoàn kết trong Đảng là đoàn kết thống nhất rất cao, từ trong tư duy, nhận thức, từ trong lý tưởng đến hành động hàng ngày. Tự phê bình và phê bình giúp gột rửa, lọc bỏ những sai lệch, những bất đồng và trên cơ sở đó tạo sự kết dính, gắn bó hữu cơ trong nội bộ Đảng. Người viết: “muốn đoàn kết chặt chẽ trong Đảng, ắt phải thống nhất tư tưởng, mở rộng dân chủ nội bộ, mở rộng tự phê bình và phê bình”.

Quán triệt quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí minh về tự phê bình và phê bình trong suốt quá trình xây dựng và hoạt động, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn coi trọng tự phê bình và phê bình. Đảng ta xác định rõ,  trong quá trình vận động, phát triển, tất yếu nội bộ Đảng sẽ nảy sinh mâu thuẫn. Nhưng đó không phải là mâu thuẫn đối kháng, mà là mâu thuẫn giữa cái mới và cái cũ, giữa cái tiến bộ với cái lạc hậu. Đảng lấy tự phê bình và phê bình là biện pháp cơ bản để giải quyết những mâu thuẫn đó, tạo động lực cho sự vận động, phát triển. Đảng đã có nhiều chỉ thị, nghị quyết, mở nhiều đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng, đẩy mạnh tự phê bình và phê bình trong toàn Đảng, từ đó làm cho Đảng có đủ sức mạnh lãnh đạo cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác; đủ bản lĩnh vượt qua những thử thách cam go, vững vàng chèo lái con thuyền cách mạng ở những thời điểm hiểm nghèo, lãnh đạo đất nước thực hiện công cuộc đổi mới đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa đạt những thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử.

Trong giai đoạn hiện nay, việc quán triệt và đẩy mạnh tự phê bình và phê bình theo quan điểm chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh đang là vấn đề vừa cơ bản, lâu dài; vừa là những yêu cầu trước mắt của cuộc vận động xây dựng và chỉnh đốn Đảng, của quá trình đổi mới và cải cách bộ máy hành chính, đổi mới cung cách làm việc của mỗi cấp, mỗi ngành, mỗi cán bộ, đảng viên nhằm xây dựng Đảng ta, Nhà nước ta thật sự trong sạch, vững mạnh, thực sự của dân, do dân, vì dân, hướng tới thực hiện thành công mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”./.

ThS. Nguyễn Hồng Lĩnh

Phó Trưởng khoa Nhà nước và Pháp luật